Azalealaan

Een pengat wordt niet gefreesd maar gestoken: aftekenen met potlood, beitel erin, houten hamer erop. Drie maanden lang, met vier man, tot er een huis stond.

Wat het is

Een tuinhuis achter in de tuin waar je kunt overnachten, studeren of spelen, met aan de schuine zijde een fietsenberging. Gebouwd met drie anderen — een student en twee beginnend architecten — fulltime, in ongeveer drie maanden.

Ontwerpen tijdens het bouwen

Het vertrekpunt kwam van Arie van Ziel, maar er lagen alleen ontwerptekeningen en geen werktekeningen. Hoe het gemaakt moest worden stond nergens uitgeschreven. Arie kwam langs telkens als er een nieuwe fase begon en legde uit hoe die aangepakt moest worden; de rest is op de bouwplaats bedacht. Want zo gaat dat: zonder werktekeningen wordt er tijdens het uitvoeren onvermijdelijk mee-ontworpen. Elke verbinding die niet is voorgeschreven, wordt er een die je zelf bepaalt.

De constructie

Het skelet is opgezet in de trant van de Zaanse houtbouw, de traditie van die typische huisjes uit de Zaanstreek. Geen beugels en plaatjes maar houtverbindingen: pen-en-gat, geborgd met houten deuvels, en korbelen die de stijl met de balk verbinden en het geheel uit het lood houden. Alles in douglas.

Zulke verbindingen dwingen een andere volgorde af. Je kunt niets improviseren aan het eind, want de gaten zitten er al voordat er iets rechtop staat. Elk gat wordt afgetekend, uitgezaagd en met de beitel schoon gestoken; past hij niet, dan past hij niet, en dan zaag je een nieuwe balk. Dat maakt het langzaam werk, en het leert je een constructie zien als een reeks beslissingen die je van tevoren neemt in plaats van onderweg.

Onderop en eromheen

Onder het houtwerk ligt een gemetseld trasraam: de overgang van de natte grond naar het droge hout. Baksteen laat het vocht niet doorlopen naar de balken, en het geeft het huisje meteen een schone voet om op te staan. Alleen de funderingsbalken zijn gestort, plus een plaat onder de fietsenberging; het huis zelf kreeg een balkenvloer.

De boom moest blijven staan. Dat was een eis van de opdrachtgever, maar het was net zo goed onze eigen wens, en de overkapping is er dus omheen gebouwd. Hij staat er nog steeds middenin.

Wat het opleverde

Hier ben ik gevorderd geraakt in het werken met hout en het maken van houtverbindingen. Het is het eerste huisje dat ik van niets heb opgebouwd, en dat maakt het bijzonder. Ik denk dat elke architect dat een keer zou moeten doen: het is de manier om gevoel voor materiaal te krijgen, en pas daarna kun je ermee ontwerpen.